11 Loại Đèn Trung Thu Từ Truyền Thống Đến Hiện Đại

Từ những chiếc đèn ông sao, đèn kéo quân, đèn cù, đèn cá chép đến đèn giấy kiếng hình thú, đèn ống lon, đèn tàu thủy, đèn giấy xếp và đèn LED, mỗi loại đèn Trung Thu đều có hình dáng, chất liệu và cách sử dụng riêng. Có loại được làm thủ công từ những vật liệu quen thuộc, có loại sử dụng pin và ánh sáng LED, tạo nên sự đa dạng của những chiếc đèn được trẻ em mang theo trong đêm Rằm tháng Tám.

Không chỉ dùng để thắp sáng, những chiếc đèn Trung Thu nhiều màu sắc còn gắn với ký ức rước đèn cùng gia đình, bạn bè và không khí náo nhiệt của đêm hội trăng Rằm. Tùy vào kiểu dáng, chất liệu và cách sử dụng, mỗi loại đèn lại mang một nét đặc trưng riêng. Dưới đây là những loại đèn Trung Thu phổ biến, cùng đặc điểm nhận biết, chất liệu, cách sử dụng và ý nghĩa để bạn dễ dàng lựa chọn cho trẻ.

8 Loại đèn Trung Thu truyền thống quen thuộc

Nhắc đến đèn Trung Thu truyền thống, nhiều người sẽ nhớ đến đèn ông sao, đèn kéo quân, đèn cù hay ông sư, đèn cá chép, đèn giấy kiếng hình thú, đèn ống lon, đèn film cũ và đèn tàu thủy. Mỗi loại có kiểu dáng và cách làm riêng, nhưng đều mang nét đặc trưng của những mùa Trung Thu xưa. 

Phần lớn đèn được làm thủ công từ nan tre, giấy kiếng, giấy màu hoặc các vật liệu kim loại tận dụng, trong đó một số mẫu còn có cơ chế chuyển động tạo nên hiệu ứng thú vị khi thắp sáng.

Lồng đèn ông sao

Lồng đèn ông sao là loại đèn có hình ngôi sao năm cánh, thường được tạo từ khung nan tre và giấy kiếng nhiều màu, với một vòng tròn bao quanh các cánh sao. Đây là một trong những hình ảnh quen thuộc nhất khi nhắc đến lồng đèn Trung Thu truyền thống. Đèn thường có que cầm để trẻ mang theo khi rước đèn, bên trong có thể sử dụng nến hoặc thay bằng đèn LED tùy thiết kế.

Bên cạnh hình dáng đặc trưng, đèn ông sao còn gắn với ký ức Trung Thu của nhiều thế hệ trẻ em Việt Nam. Một số cách lý giải dân gian liên hệ năm cánh sao với ngũ hành Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ và sự cân bằng, hài hòa; tuy nhiên, đây nên được xem là cách diễn giải dân gian thay vì ý nghĩa lịch sử duy nhất của chiếc đèn.

Lồng đèn kéo quân

Lồng đèn kéo quân có dạng hình trụ, bên trong được thiết kế một bộ phận có thể xoay khi đèn được thắp sáng. Xung quanh bộ phận này là những hình ảnh cắt từ giấy, thường mô phỏng các nhân vật, con vật hoặc cảnh sinh hoạt quen thuộc. Khi nguồn sáng tạo nhiệt làm phần bên trong quay, hình ảnh sẽ lần lượt hiện lên và tạo bóng chuyển động trên thành đèn, khiến chiếc đèn trở nên sinh động.

Điểm đặc biệt của đèn kéo quân nằm ở cơ chế chuyển động bên trong, tạo cảm giác các hình ảnh đang nối tiếp nhau chạy quanh thành đèn. Đây cũng là một trong những mẫu đèn Trung Thu truyền thống có thiết kế cầu kỳ hơn, thường được làm thủ công và mang đậm nét đặc trưng của đồ chơi dân gian.

Đèn cù hay đèn ông sư

Đèn cù, còn được gọi là đèn ông sư, là loại đèn có phần chao đặc trưng và có thể quay khi được đẩy trên mặt đất. Tên gọi “đèn ông sư” thường được lý giải là bắt nguồn từ hình dáng chao đèn giống chiếc mũ của nhà sư, còn “đèn cù” gắn với chuyển động quay của đèn khi chơi.

Đèn thường được làm thủ công từ tre hoặc nứa, giấy kiếng và bánh xe gỗ, đi kèm một cán dài để cầm và đẩy. Khi trẻ đẩy đèn, bánh xe lăn trên mặt đất kéo theo cả chiếc đèn chuyển động và quay, tạo nên những vòng xoay vui mắt. Điểm này cũng giúp phân biệt đèn cù với đèn kéo quân, bởi đèn cù chuyển động nhờ được đẩy từ bên ngoài, trong khi đèn kéo quân tạo hiệu ứng chuyển động từ bộ phận quay bên trong.

Lồng đèn cá chép

Lồng đèn cá chép được tạo hình theo dáng một con cá, với các chi tiết như thân, vây và đuôi được thể hiện rõ. Những mẫu đèn truyền thống thường sử dụng khung tre phủ giấy kiếng nhiều màu, tạo nên hình dáng bắt mắt và dễ nhận biết. Đèn thường có dạng cầm tay để trẻ mang theo khi rước đèn trong đêm Trung Thu.

Hình ảnh cá chép trong văn hóa dân gian thường gắn với tích cá chép vượt Vũ Môn, tượng trưng cho sự kiên trì, nỗ lực và vượt qua thử thách để đạt được thành công. Vì vậy, hình tượng này không chỉ tạo nên một chiếc đèn sinh động, gần gũi với trẻ em mà còn mang theo những ý nghĩa tốt đẹp thường được gửi gắm trong dịp Trung Thu.

Lồng đèn giấy kiếng hình thú

Lồng đèn giấy kiếng hình thú là những mẫu đèn được tạo hình thành các con vật quen thuộc như cá, thỏ, gà, thiên nga hoặc con lân. Phần khung thường được uốn từ nan tre, sau đó phủ giấy kiếng nhiều màu để tạo hình dáng và màu sắc cho chiếc đèn. Tùy vào tay nghề của người làm, những thanh tre có thể được uốn thành nhiều hình khối khác nhau, từ đó tạo nên những mẫu đèn đa dạng và sinh động.

Các mẫu đèn này thường có dạng cầm tay để trẻ mang theo khi rước đèn, bên trong có thể dùng nến hoặc đèn LED để chiếu sáng. Mỗi chiếc đèn vừa là món đồ chơi, vừa cho thấy sự khéo léo của đồ chơi thủ công truyền thống, khi những vật liệu đơn giản như tre và giấy kiếng có thể được tạo thành nhiều hình dáng gần gũi với trẻ nhỏ.

Lồng đèn ống lon hay đèn quả trám

Lồng đèn ống lon, còn được gọi bằng một số tên khác như đèn ống bơ hay đèn quả trám tùy theo kiểu dáng, thường được làm từ lon kim loại tận dụng. Người làm sẽ đục các lỗ hoặc hoa văn trên thân lon để khi thắp sáng, ánh sáng từ bên trong hắt qua những khoảng trống và tạo thành các hình ảnh trên bề mặt. Một số mẫu được gắn thêm dây hoặc cán tre để trẻ dễ dàng cầm theo khi rước đèn.

Điểm đặc biệt của loại đèn này nằm ở cách tận dụng những vật liệu có sẵn để tự làm đồ chơi Trung Thu. Một chiếc lon cũ kết hợp với dây kẽm, thanh tre và nguồn sáng đơn giản có thể trở thành một chiếc đèn mang dấu ấn riêng của người làm. Tùy vào cấu tạo và cách tạo hình, những tên gọi như “đèn ống lon”, “đèn ống bơ”, “xe lon” hay “đèn quả trám” có thể được dùng cho những kiểu đèn khác nhau, vì vậy không nên mặc định chúng hoàn toàn đồng nghĩa.

Lồng đèn từ film cũ

Lồng đèn từ film cũ là loại đèn tận dụng những cuộn film đã qua sử dụng làm vật liệu để tạo thân hoặc lớp trang trí cho đèn. Film được xử lý, tạo màu và kết hợp với khung đèn để khi có ánh sáng bên trong, phần vật liệu này tạo ra hiệu ứng màu sắc đặc trưng.

Loại đèn này gợi nhớ đến một giai đoạn khi trẻ em có thể tận dụng những vật liệu có sẵn để tạo đồ chơi Trung Thu. Những hình dáng như hộp, ô tô, tàu thủy hoặc các vật dụng quen thuộc có thể được đưa vào thiết kế tùy theo sự sáng tạo của người làm. Vì vậy, giá trị đáng nhớ nhất của đèn film cũ nằm ở tính thủ công và ký ức tuổi thơ hơn là một ý nghĩa biểu tượng cố định.

Đèn tàu thủy

Đèn tàu thủy là một mẫu đồ chơi Trung Thu được tạo hình giống con tàu, thường làm từ sắt tây hoặc các loại hộp kim loại tận dụng. Không chỉ tạo ánh sáng, chiếc đèn còn có bộ phận giúp tàu chuyển động, đi kèm âm thanh đặc trưng khi vận hành. Vì vậy, đèn tàu thủy mang đến trải nghiệm khác với những mẫu đèn cầm tay thông thường.

Ở những phiên bản truyền thống sử dụng dầu hỏa, bộ phận vận hành được đặt bên trong thân tàu và hoạt động dựa trên cơ chế tạo hơi, giúp tàu di chuyển trên mặt nước đồng thời phát ra tiếng động. Với cấu tạo cầu kỳ hơn nhiều loại đèn Trung Thu khác, đèn tàu thủy thể hiện sự khéo léo của người thợ và từng là món đồ chơi đặc biệt gắn với Trung Thu xưa.

2 Loại đèn Trung Thu phổ biến hiện nay

Bên cạnh những mẫu đèn truyền thống, đèn giấy xếp (đèn giấy nhún) và đèn điện tử (đèn LED chạy pin) ngày càng xuất hiện phổ biến trong dịp Trung Thu. Các loại đèn này có thiết kế đa dạng hơn, cách sử dụng tiện lợi và thường sử dụng nguồn sáng bằng pin hoặc đèn LED thay cho nến. Nhờ vậy, trẻ có thể dễ dàng mang theo khi rước đèn mà vẫn có nhiều lựa chọn về kiểu dáng và màu sắc.

Lồng đèn giấy xếp hay giấy nhún

Lồng đèn giấy xếp hay giấy nhún là loại đèn được làm từ giấy tạo thành nhiều nếp gấp, khi mở ra sẽ tạo thành hình tròn, hình cầu hoặc các kiểu dáng khác. Đèn có cấu tạo nhẹ, thường có dây hoặc khung cố định để giữ dáng, bên trong có thể sử dụng nến hoặc đèn LED tùy thiết kế.

Nhờ có thể gấp gọn rồi mở ra khi sử dụng, loại đèn này vừa thuận tiện để trang trí vừa dễ mang theo trong các buổi rước đèn. Cách gọi “giấy xếp” hay “giấy nhún” có thể khác nhau tùy nơi, nhưng trong bài viết này đều dùng để chỉ cùng một kiểu lồng đèn giấy có nếp gấp.

Lồng đèn điện tử và đèn LED

Lồng đèn điện tử và đèn LED sử dụng pin và đèn LED để tạo ánh sáng thay cho nến. Các mẫu hiện nay khá đa dạng, từ ngôi sao, con vật, nhân vật hoạt hình đến những chiếc đèn nhựa nhiều màu sắc. Một số thiết kế còn được tích hợp thêm nhạc, hiệu ứng đổi màu hoặc chuyển động để tăng trải nghiệm khi chơi.

So với đèn dùng nến, đèn LED không có ngọn lửa trực tiếp, nên thuận tiện hơn khi trẻ mang theo trong các buổi rước đèn, đặc biệt ở những nơi đông người. Tùy từng mẫu, đèn có thể phát nhạc, xoay hoặc thay đổi hiệu ứng ánh sáng, mang đến diện mạo hiện đại hơn nhưng vẫn giữ được hình thức quen thuộc của lồng đèn Trung Thu.

Cách chọn đèn Trung Thu phù hợp cho trẻ

Khi chọn đèn Trung Thu cho trẻ, nên dựa vào độ tuổi, cách sử dụng và nguồn sáng để tìm được mẫu vừa phù hợp với nhu cầu vui chơi vừa đảm bảo an toàn.

• Theo độ tuổi: Với trẻ nhỏ, nên chọn đèn nhẹ, chắc chắn, không có cạnh sắc và hạn chế các chi tiết nhỏ dễ tháo rời. Trẻ lớn có thể sử dụng đèn nến nhưng vẫn cần có người lớn theo dõi.

• Theo cách sử dụng: Nếu dùng để rước đèn, nên chọn mẫu nhẹ, có tay cầm chắc và dễ mang theo. 

  Nếu muốn cùng trẻ tự tay làm đèn tại nhà, những mẫu quen thuộc như đèn ông sao, đèn giấy xếp hay đèn giấy kiếng hình thú đều là lựa chọn dễ bắt đầu. Cách làm đèn Trung Thu tại nhà cũng không cần quá cầu kỳ, chỉ với một vài vật liệu đơn giản là bố mẹ và bé đã có thể cùng nhau hoàn thiện một chiếc đèn nhỏ cho đêm Rằm.

  Với mục đích trang trí Trung thu, nên chọn kiểu dáng và kích thước phù hợp với không gian.

• Theo nguồn sáng: Với trẻ nhỏ, đèn LED hoặc đèn chạy pin thường là lựa chọn thuận tiện hơn. Nếu sử dụng nến, cần đặt nguồn lửa cách xa giấy, giấy kiếng và các vật liệu dễ cháy, đồng thời luôn có người lớn giám sát.

Lưu Ý An Toàn Khi Sử Dụng

Bên cạnh việc chọn kiểu dáng phù hợp, nguồn sáng và chất liệu của đèn cũng cần được kiểm tra trước khi cho trẻ sử dụng. Một vài lưu ý đơn giản có thể giúp hạn chế nguy cơ bỏng, cháy hoặc trẻ tiếp xúc với các bộ phận không an toàn.

• Không để trẻ nhỏ tự sử dụng đèn có nến hoặc ngọn lửa.

• Giữ nến cách xa giấy, giấy kiếng và các vật liệu dễ cháy.

• Với đèn điện tử, kiểm tra pin, dây điện và các chi tiết nhỏ trước khi cho trẻ chơi.

• Khi rước đèn ở nơi đông người hoặc cho trẻ nhỏ sử dụng, nên ưu tiên đèn LED và đèn chạy pin.

Ý nghĩa của những chiếc đèn Trung Thu trong văn hóa Việt

Trong văn hóa Việt, những chiếc lồng đèn không chỉ là món đồ chơi Trung thu dành cho trẻ em mà còn gắn với tình thân, bản sắc văn hóa, ký ức tuổi thơ và nét đẹp rước đèn. Qua mỗi thế hệ, kiểu dáng và cách thắp sáng của lồng đèn có thể thay đổi, nhưng những giá trị quen thuộc mà nó mang lại vẫn được tiếp nối.

1. Gắn kết gia đình và cộng đồng: Những buổi rước đèn dưới ánh trăng là dịp để trẻ em cùng cha mẹ, ông bà và bạn bè vui chơi, trò chuyện và tận hưởng không khí Trung Thu bên nhau.

2. Lưu giữ nét đẹp văn hóa: Những mẫu đèn thủ công như đèn ông sao, đèn kéo quân hay đèn giấy kiếng góp phần lưu giữ hình ảnh Trung Thu truyền thống giữa sự xuất hiện ngày càng đa dạng của các mẫu đèn hiện đại.

3. Gợi nhớ ký ức tuổi thơ: Hình ảnh chiếc đèn nhiều màu sắc trong đêm Rằm tháng Tám thường đi cùng những kỷ niệm quen thuộc như rước đèn, phá cỗ và vui chơi cùng bạn bè. Với nhiều người, đây cũng là một phần ký ức về những mùa Trung Thu đã qua.

4. Tiếp nối nét đẹp rước đèn: Từ những chiếc đèn thắp nến đến các mẫu đèn LED ngày nay, lồng đèn vẫn xuất hiện trong các hoạt động Trung Thu. Sự thay đổi về kiểu dáng và cách sử dụng giúp nét đẹp rước đèn tiếp tục được duy trì qua nhiều thế hệ.

Một số phố lồng đèn Trung Thu nổi tiếng tại Việt Nam

Nếu muốn ngắm lồng đèn và cảm nhận không khí Trung Thu, bạn có thể ghé phố lồng đèn Lương Nhữ Học hoặc khu vực Hải Thượng Lãn Ông ở TP.HCM. Mỗi dịp Rằm tháng Tám, những con phố này trở nên rực rỡ với đủ loại lồng đèn, từ các mẫu truyền thống như đèn ông sao, đèn giấy kiếng hình thú đến những mẫu đèn hiện đại.

• Phố lồng đèn Lương Nhữ Học: Con phố nổi bật với nhiều gian hàng bán lồng đèn và đồ chơi Trung Thu nối tiếp nhau. Đến đây, bạn có thể dạo phố, ngắm các mẫu đèn nhiều màu sắc và chụp ảnh trong không khí nhộn nhịp của mùa Trung Thu.

• Khu vực Hải Thượng Lãn Ông: Nơi đây tập trung nhiều cửa hàng bán lồng đèn và đồ trang trí Trung Thu, trong đó có các mẫu đèn thủ công, đèn giấy kiếng và những món đồ chơi mang nét truyền thống.

Ghé những con phố này vào dịp Trung Thu không chỉ là dịp để tìm mua một chiếc lồng đèn, mà còn giúp bạn cảm nhận rõ hơn không khí rộn ràng và sắc màu đặc trưng của mùa trăng Rằm. Nếu đang tìm cảm hứng để lựa chọn lồng đèn hoặc muốn khám phá thêm những kiểu dáng đẹp mắt, bạn có thể tham khảo những mẫu lồng đèn Trung Thu đẹp nhất

Các loại đèn Trung Thu nào phù hợp để tự làm tại nhà?

Một số mẫu đèn phù hợp để tự làm cùng trẻ tại nhà là đèn ông sao, đèn giấy xếp và đèn giấy kiếng hình thú. Các loại này có cấu tạo tương đối đơn giản, vật liệu dễ tìm và có nhiều công đoạn để trẻ cùng tham gia trang trí.

• Đèn ông sao: Có cấu tạo đơn giản từ nan tre, giấy kiếng và que cầm. Người lớn làm khung, trẻ có thể dán giấy và trang trí. Có thể tham khảo cách làm đèn ông sao để thực hiện tại nhà.

• Đèn giấy xếp: Chỉ cần gấp hoặc xếp giấy thành các nếp đều nhau rồi mở ra tạo hình. Đèn nhẹ, dễ làm và phù hợp để trẻ tham gia trang trí. Nên dùng LED thay cho nến.

• Đèn giấy kiếng hình thú: Có thể tạo khung đơn giản rồi dán giấy kiếng để tạo hình con vật. Người lớn làm khung, trẻ chọn màu và trang trí. Với trẻ nhỏ, nên sử dụng nguồn sáng LED.

Câu hỏi thường gặp về các loại đèn Trung Thu

Đèn ông sao và đèn kéo quân khác nhau như thế nào?

Đèn ông sao và đèn kéo quân đều là những mẫu đèn Trung Thu truyền thống, nhưng có sự khác biệt rõ ràng về hình dáng, cấu tạo và cách tạo hiệu ứng. Đèn ông sao gây ấn tượng bởi hình ngôi sao năm cánh, trong khi đèn kéo quân nổi bật với những hình ảnh chuyển động bên trong.

Nhìn chung, đèn ông sao được nhận biết chủ yếu qua hình dáng bên ngoài, còn đèn kéo quân gây ấn tượng nhờ cơ chế chuyển động bên trong.

Đèn kéo quân có phải đèn cù không?

Đèn kéo quân và đèn cù là hai loại đèn khác nhau, dù tên gọi đôi khi được sử dụng lẫn nhau trong dân gian. Đèn kéo quân có điểm đặc trưng là các hình ảnh bên trong quay và tạo bóng chuyển động trên thành đèn, trong khi đèn cù hay đèn ông sư có bánh xe để cả chiếc đèn di chuyển và quay khi được đẩy.

Đèn giấy xếp có phải đèn giấy nhún không?

Đèn giấy xếp và đèn giấy nhún có thể được dùng để chỉ cùng một kiểu lồng đèn, với phần thân được tạo từ giấy xếp hoặc nhún thành các nếp đều nhau. Khi kéo ra, các nếp giấy mở rộng và tạo thành hình dáng hoàn chỉnh, còn khi không sử dụng, đèn có thể xếp gọn lại.

Trong đời sống và mua sắm, hai cách gọi “đèn giấy xếp” và “đèn giấy nhún” thường được dùng xen kẽ để chỉ những mẫu lồng đèn có phần thân giấy nhún gân. Loại đèn này có nhiều kiểu dáng như quả trám, con vật hoặc bông hoa, với màu sắc đa dạng và thường được dùng để trang trí hoặc mang theo khi rước đèn.

Có Nên Cho Trẻ Tự Làm Đèn Trung Thu Không?

Có thể cho trẻ tự làm đèn Trung Thu nếu chọn mẫu phù hợp với độ tuổi và có người lớn đồng hành. Trẻ có thể tham gia những công đoạn đơn giản như gấp giấy, dán giấy và trang trí, còn người lớn nên phụ trách các bước cần dùng kéo, làm khung hoặc lắp nguồn sáng.

Làm Thế Nào Để Bảo Quản Lồng Đèn Trung Thu Sau Khi Sử Dụng?

Sau khi sử dụng, nên làm sạch và để lồng đèn ở nơi khô ráo, thoáng mát, tránh ẩm và ánh nắng trực tiếp, đặc biệt với những mẫu làm từ tre và giấy kiếng. Nếu có thể, hãy tháo pin hoặc nguồn sáng trước khi cất, đồng thời gấp gọn hoặc đặt đèn ở vị trí không bị vật khác đè lên. Với những chiếc đèn có khung dễ biến dạng, không nên ép hoặc gấp mạnh để giữ nguyên hình dáng và có thể sử dụng lại vào những mùa Trung Thu sau.

Các loại đèn Trung Thu ngày nay rất đa dạng, từ đèn ông sao, đèn kéo quân, đèn cù, đèn cá chép đến đèn giấy xếp, đèn điện tử và đèn LED. Mỗi loại có kiểu dáng, chất liệu và cách sử dụng riêng, mang đến những trải nghiệm khác nhau trong đêm Rằm tháng Tám.

Dù chọn một chiếc đèn truyền thống để gợi nhớ những mùa Trung Thu tuổi thơ hay một mẫu đèn LED tiện dụng cho trẻ nhỏ, bạn vẫn nên ưu tiên loại phù hợp với độ tuổi và cách sử dụng. Bởi giá trị của một chiếc đèn Trung Thu không chỉ nằm ở ánh sáng hay hình dáng, mà còn ở những khoảnh khắc rước đèn, vui chơi và quây quần bên gia đình, bạn bè.